» Rozwój

fot. Lukas /sxc.hu

Słyszysz słowo i widzisz jego barwę, widzisz jakiś kolor i nagle masz przed oczami konkretny dźwięk. Znasz takie uczucie? To zjawisko synestezji.

Synestezja oznacza równoczesne postrzeganie, współwystępowanie wrażeń różnych analizatorów przy pobudzeniu jednego analizatora. Jest stanem, w którym doświadczenia jednego zmysłu (np. wzroku) wywołują również odczucia charakterystyczne dla innych zmysłów. Na przykład słyszysz niskie dźwięki i masz wrażenie miękkości, barwę niebieską odczuwasz jako chłodną, obraz litery lub cyfry budzi skojarzenia kolorystyczne, itp.

Istnieją dwie teorie tłumaczące to zjawisko. Jedną z nich jest stanowisko, że dzieci (potem dorośli) doświadczają synestezji, ponieważ w toku rozwoju wykształciły dodatkowe połączenia w mózgu, które łączą obszary normalnie ze sobą niezwiązane. Druga teoria dowodzi, że następuje mieszanie się odbieranych doświadczeń, co wpływa na zachwianie równowagi pomiędzy hamowaniem i wyciszaniem docierających do mózgu impulsów.

W zależności od rodzaju zmysłów, które uczestniczą w odbieraniu bodźców wywołujących doznania, wyróżnia się szereg typów synestezji. Najczęściej występuje tzw. barwne słyszenie. Dziecko, które słyszy dany dźwięk, widzi kolory. Lub odwrotnie - kiedy widzi barwę, odczuwa wrażenie słuchowe. Kolory zazwyczaj pojawiają się przed oczami w chwili usłyszenia pierwszych dźwięków. Doznania takie utrzymują się przez całe życie. Co ciekawe, danym dźwiękom zawsze odpowiadają te same kolory lub ich odcienie. Jedną z najbardziej osobliwych odmian zjawiska jest synestezja audiomotoryczna. Dotknięty nią człowiek zmuszony jest przyjmować rozmaite pozycje ciała odpowiednio do słyszanych dźwięków.

Synestezja występuje blisko trzy razy częściej u dziewczynek (kobiet) niż u chłopców (mężczyzn). Większość synestetyków to osoby leworęczne. Najczęściej są obdarzeni niezwykłą inteligencją oraz wyobraźnią, szczególnie przestrzenną. Mają jednak kłopoty w odróżnianiu prawej strony od lewej. Dzieci z synestezją zwykle bardzo szybko uczą się języków obcych. Wynika to z budowania sobie w trakcie nauki licznych ścieżek skojarzeń.

Zjawisko zmysłowego postrzegania pojawia się często u osób dotkniętych ślepotą. Pozbawieni sprawnego analizatora wzrokowego kompensują sobie jego brak silniej odbierając bodźce słuchowe i wiążąc je z wrażeniami smakowymi.

U syntestetyków aktywizują się jednocześnie dwa (lub więcej) zmysłowe obszary kory mózgowej. Takie hiperpołączenia występują w okresie płodowym i w ciągu pierwszych tygodni czy miesięcy po urodzeniu. U noworodków zmysły nie są wyraźnie odgraniczone lecz splecione. W dojrzewającej korze mózgowej dokonuje się ich oddzielenie i selekcjonowanie, pozwalające na właściwe rozpoznawanie świata i jego elementów.

W dojrzałym wieku zdarza się, że synestezja jest wynikiem udaru płata skroniowego lub nadużycia środków odurzających czy halucynogennych. Ważną przyczyną trwale utrzymującej się synestezji jest ślepota wrodzona lub utrata widzenia, a także utrata słuchu. Po stracie zdolności słyszenia może rozwinąć się tak silna synestezja, że pacjent (muzyk) zamiast dźwięków widzi tony, akordy, melodie, rytmy przekształcające się w obrazy, arabeski, linie, kształty, a przede wszystkim kolory.


Urszula Stępień-Daszkiewicz
Autorka jest wieloletnim pracownikiem oświaty - także specjalnej, nauczycielem, pedagogiem, logopedą. Prowadzi Niepubliczny Ośrodek Zdobywania Wiedzy Brulion School w Kielcach.